Kevin Amendt

Van de week kwam ik een website tegen onder de naam dagje uit in Limburg.

Er staan overzichten op met attracties, bezienswaardigheden, gebouwen, en veel meer categorieën. Ook mergel en mergelgrotten zijn categorieën op deze website.

Er zijn vele grotten in Valkenburg. De bekenste van de grotten Valkenburg zijn de Gemeentegrot, Fluwelengrot en de Sibbergroeve.

Alle grotten Valkenburg zijn in totaal honderden kilometers aan ganglengte. Ook in Geulhem, dat behoort tot de Gemeente Valkenburg aan de Geul, zijn veel grotten gelegen.

Als je door het centrum van Valkenburg loopt valt meteen op dat veel huizen van de, in de grotten ontgonnen, mergelsteen gebouwd zijn. Op de Heunsberg, de kasteelheuvel, is tijdens de middeleeuwen het Kasteel van Valkenburg gebouwd geworden. Op dit moment wordt de ruine van het Kasteel Valkenburg gerestaureerd.

De Zonneberg, een onderaardse mergelgroeve, is een van de grotten Sint Pietersberg. De Sint Pietersberg, gelegen bij Maastricht, had ooit in zijn ondergrond een uitgestrekt netwerk van gangen. Door instortingen en dagbouw afgraving door de ENCI is er nog maar ongeveer 1/3 van alle gangen behouden gebleven. Een van de onderaardse mergelgroeven die gespaard is gebleven is de Grotten Zonneberg.

In de Grotten Zonneberg worden rondleidingen georganiseerd door het VVV Maastricht. De rondleidingen vertrekken vanaf het Casino Slavante. Tevens bestaat in de Zonneberg een mogelijkheid om op eigen gelegenheid de groeve te bezoeken. Dit valt onder de regeling RRB, Regeling Recreatief Berglopen. Vereiste zijn onder andere een vergunning en goede verlichting. Men mag op een aantal gebieden na vrij in de groeve rondlopen. De vergunning kan iedereen krijgen die in feite de belangrijkste hoofdwegen in de Zonneberg kent, zodat de uitgang altijd gevonden kan worden. Andere berglopers die al een vergunning hebben kunnen je de weg leren.

In de ondergrond van Limburg bevinden zich honderden onderaardse gangenstelsels. Deze gangenstelsels worden de mergelgrotten genoemd. Aangezien mergelgrotten door de mens gemaakt gangenstelsels zijn, voor de winning van mergel als bouwsteen of losse mergel, moeten we eigenlijk spreken van mergelgroeven.

Er zijn veel verschillende mergelgrotten in Limburg. Zo zijn er zeer oude mergelgrotten, die dateren uit de middeleeuwen tot mergelgrotten die in de vorige eeuw zijn ontstaan.

De mergelgrotten zijn in de omgeving Valkenburg gelegen in het Geuldal, in de omgeving van Maastricht in de Sint Pietersberg en de Cannerberg, en in Belgisch Limburg in het Jekerdal, omgeving Zichen-Zussen-Bolder en Val-Meer.

Op zaterdag 4 oktober werd voor leden van de SOK (Studiegroep Onderaardse Kalksteengroeven) een dwaaldag georganiseerd in de Fluwelengrot Valkenburg. De Fluwelengrot, een van de grotten Valkenburg,is normaal alleen te bezoeken met een toeristische rondleiding of met een van de activiteiten die er georganiseerd worden door ASP of Mergelcarving. Een SOK dwaaldag betekent vrij rondlopen door de groeve. Dus de hele avond de tijd om een goed beeld te krijgen wat er zich, in dit geval, de Fluwelengrot bevindt.

Zeer speciaal in de Fluwelengrot zijn de zogenaamde vluchtgangen. Dit is een netwerk van middeleeuwse gangen. Ze zijn niet gegraven voor de winning van bouwsteen, maar als doorgangen vanaf en naar het Kasteel van Valkenburg. Tijdens de dwaaldag waren deze vluchtgangen en alle andere uithoeken van de kleine maar mooie groeve te bezoeken.

De dwaaldag in de Fluwelengrot was niet mogelijk geweest zonder de inzet van de SOK voorzitter en de medewerking van Stichting Kasteel van Valkenburg. Stichting Kasteel van Valkenburg beheerd de Fluwelengrot Valkenburg en stelde de groeve een avond open voor de SOK Leden.

Sinds Augustus 2007 ben ik werkzaam als gids in de Gemeentegrot Valkenburg. De Gemeentegrot, een onderaardse mergelgroeve, wordt door de Gemeente Valkenburg toeristisch geëxploiteerd. Men kan er dagelijks terecht voor rondleidingen te voet en te trein. Zelf ben ik gids voor de te voet rondleidingen.

De Gemeentegrot is een zeer grote groeve en is van hoge cultuur- en mijnbouwhistorische waarde. Tijdens de rondleidingen merkt men vaak aan de bezoekers dat zij onder de indruk zijn van hetgeen allemaal aanwezig is in de Valkenburgse ondergrond. Menigeen verwacht niet dat achter de ingang zo'n uitgestrekt gangenstelsel aanwezig is en dat er zoveel te ontdekken en te zien is.


- Het gebied onder het kerkhof, Gemeentegrot Valkenburg -

De hoofdingang van de Gemeentegrot Valkenburg is gelegen aan de Cauberg. Vanuit hier kan men deelnemen aan een rondleiding. Het gangenstelsel loopt onder de Cauberg door, voorbij de Wilhelminatoren en Kabelbaan tot aan het Sprookjesbos. In het Sprookjesbos bevindt zich ook een ingang naar de Gemeentegrot. Dit gedeelte is een aparte ontginning genaamd de Hoorensberggroeve. In het Sprookjesbos kan men een klein gedeelte van de groeve bezoeken. Ooit bevondt zich in dit gedeelte, bij het sprookjesbos, een mergel museum maar deze is helaas volledig verwaarloosd.

In september 2008 is er een boek verschenen over de Vallenberggroeve. Het betreft een onderzoeksrapport geschreven door Kevin Amendt en is uitgegeven door het Institute Europa Subterranea. Het boek behandeld vooral de mijnbouwhistorie van de Vallenbergroeve. Het Vallenberggroeve boek is uitverkocht, in totaal zijn er 200 exemplaren gedrukt.

De boekpresentatie vondt plaatst op 13 september 2008.

Meer informatie over het Vallenberg boek staat op Kevin Amendt .nl

De Vallenberggroeve is een zeer oude mergelgroeve gelegen in het Biebosch te Sibbe. De groeve is ontgonnen tijdens de middeleeuwen. Waarschijnlijk is de Vallenberg de oudste Limburgse mergelgroeve. Onderzoek heeft uitgewezen dat het mogelijk is dat men startte met de ontginning in de laatste helft van de 12de eeuw. Aan het einde van de 16de eeuw was de groeve al deels ingestort en niet meer in exploitatie.

Bodemvondsten
Enkele spraakmakende bodemvondsten zijn een Raeren aardewerk olielampje uit omstreek 1550 en een etensbord uit de 13de eeuw. In 1985 werd in de Vallenberggroeve een vrijwel complete Valsmunterij aangetroffen door Han Bochman en de gebroeders Bindels. De valse munten waren geslagen met de jaartallen 1569, 1576 en 1577. De Valsmunters moeten rond deze periode in de Vallenberggroeve actief zijn geweest.

Blokbreektechnieken
De Vallenberggroeve is dus een zeer oude groeve. In september 2008 is een onderzoeksrapport over de Vallenberggroeve verschenen. Hierin wordt onder andere een afwijkende blokbreekmethode beschreven. Afwijkend tot de zaagmethode die men elders in de Limburgse mergelgroeven aantreft. In het ingangsgebied, de oudste gangen van de groeve, werden blokken gebroken met slechts slagbeitels. Eerder werden deze gangen aangezien als zijnde losse mergelwinning. Het aantreffen van duidelijk sporen die blokwinning bewijzen laat daar anders over denken.

Lees meer over de Vallenberggroeve op mijn portfolio site.